ભારત જેવી યુવાન વસતી ધરાવતા દેશમાં, આર્થિક વિકાસની મુખ્ય ચાવી રોજગારની સુરક્ષા અને સર્જન છે. દેશના યુવા સપનાને સાકાર કરવા, તેમની ઊર્જા અને પ્રતિભાને સાચી દિશા આપવા માટે સરકાર દ્વારા શરૂ કરાયેલી પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ભારત રોજગાર યોજના (PMVBKY) એ એક મહત્વાકાંક્ષી પગલું છે.
આ યોજના ફક્ત નોકરી જ નહીં, પણ સમગ્ર અને સંપન્ન ભારત (“વિકસિત ભારત”)ના નિર્માણનો આધાર છે. આ લેખમાં આ યોજનાના ઉદ્દેશ્યો, લાભો, પાત્રતા અને અરજી પ્રક્રિયાની વિગતવાર માહિતી આપવામાં આવેલી છે.
યોજનાનો હેતુ અને ઉદ્દેશ્યો
PM વિકસિત ભારત રોજગાર યોજનાનો પ્રાથમિક હેતુ દેશમાં રોજગારના અવસરોને વેગ આપવાનો અને ખાસ કરીને યુવા શિક્ષિત બેઠકબજારોને રોજગારી સાથે જોડવાનો છે. યોજના દ્વારા રોજગાર આપનાર ઉદ્યોગોને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે છે, જેથી તેઓ વધુ લોકોને નોકરી પર રાખે. આ યોજના નીચેનાં ઉદ્દેશ્યો સાધવા માગે છે:
- રોજગાર સર્જનને પ્રોત્સાહન: નવા રોજગારોના સર્જન માટે employers (રોજગાર આપનારાઓ)ને આર્થિક સહાય પૂરી પાડવી.
- યુવા શક્તિનો ઉપયોગ: દેશના યુવા વર્ગની ઊર્જા અને પ્રતિભાને રાષ્ટ્ર નિર્માણમાં વાપરવી.
- ઔપચારિક ક્ષેત્રને મજબૂતી: અનૌપચારિક ક્ષેત્રમાં કામ કરનાર કુશળ કામદારોને ઔપચારિક ક્ષેત્ર સાથે જોડવા.
- કુશળતા વિકાસને બઢાવો: રોજગાર-અનુકુળ કુશળતા વિકસાવવા પ્રોત્સાહન આપવું.
પાત્રતા (Eligibility) અને લાભો
આ યોજના બે મુખ્ય પક્ષકારો – રોજગાર શોધનાર (Employee) અને રોજગાર આપનાર (Employer) – બંને માટે લાભદાયી છે.
૧. રોજગાર શોધનાર (Employee) માટે પાત્રતા:
- આવેદનકર્તા ભારતનો નાગરિક હોવો જોઈએ.
- ઓછામાં ઓછી શૈક્ષણિક યોગ્યતા: 12મી પાસ (હાયર સેકન્ડરી) અથવા તેથી વધુ.
- ઓછામાં ઓછી વય 18 વર્ષ અને વધુમાં વય 45 વર્ષ હોવી જોઈએ. (કેટલીક રાજ્ય યોજનાઓમાં ફેરફાર હોઈ શકે)
- આવેદનકર્તા બેઠકબજાર (unemployed) હોવો જોઈએ અને રોજગાર કાર્યાલયમાં નોંધણી કરાવેલ હોવી જોઈએ.
૨. રોજગાર આપનાર (Employer) માટે પાત્રતા:
- સંસ્થા/ઉદ્યોગ ભારતમાં નોંધણી કરાવેલ હોવો જોઈએ.
- સંસ્થા ઓછામાં ઓછી સંખ્યામાં નવા રોજગારો સર્જે છે અને EPFO (એમ્પ્લોઈ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઇઝેશન) સાથે નોંધણી કરાવેલી છે.
- નવા રોજગારોની નિમણૂક ચોક્કસ તારીખથી શરૂ થઈ હોવી જોઈએ (યોજના ઘોષણા બાદ).
મુખ્ય લાભો (Benefits):
- રોજગાર આપનાર માટે: નવા કર્મચારીઓની પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) ચુંથણીમાં સરકાર તરફથી ચોક્કસ સમયસીમા માટે વળતર (subsidy). આ ઉદ્યોગોને વધુ લોકોને નોકરી પર રાખવા પ્રોત્સાહિત કરે છે.
- રોજગાર શોધનાર માટે: સ્થિર, સુરક્ષિત અને ઔપચારિક ક્ષેત્રમાં રોજગારી મળવાની સાથે સામાજિક સુરક્ષા (PF, ESIC, વગેરે)નો લાભ.
- સમાજ અને અર્થતંત્ર માટે: રોજગારી વધારો, ગરીબી ઘટાડો, માંગ વધારો અને સમગ્ર આર્થિક વિકાસને ગતિ.
અરજી પ્રક્રિયા (Application Process)
પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ભારત રોજગાર યોજના માટે અરજી મુખ્યત્વે ઓનલાઇન મોડમાં જ સંભવ છે. અરજદારે સૌપ્રથમ રોજગાર કાર્યાલય (Employment Exchange)માં આવશ્યક દસ્તાવેજો સાથે નોંધણી કરાવવી પડે છે.
ત્યારબાદ, જ્યારે યોગ્ય રોજગારની તક ઉભી થાય કે જેમાં employer આ યોજનાનો લાભ લેતો હોય, તો EPFO પોર્ટલ દ્વારા સંબંધિત પ્રક્રિયા પૂરી કરવામાં આવે છે. રોજગાર આપનાર (Employer)ને EPFO પોર્ટલ પર જાતે નવા કર્મચારીઓની નોંધણી કરવી પડે છે અને યોજનાના લાભ માટે અરજી કરવી પડે છે.
મહત્વની કડીઓ (Important Links)
| વિગત (Details) | સીધી કડી (Direct Link) |
|---|---|
| યોજનાની અધિકૃત જાણકારી | https://www.epfindia.gov.in/ |
| રોજગાર કાર્યાલય નોંધણી (રાજ્યવાર) | તમારા રાજ્યની શ્રમ અને રોજગાર વિભાગની વેબસાઇટ (દા.ત. Gujarat: https://nregs4.nic.in/netnregs/gujarat_home.aspx) |
| એમ્પ્લોઈ પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPFO) મુખ્ય પોર્ટલ | https://unifiedportal-mem.epfindia.gov.in/memberinterface/ |
| રાષ્ટ્રીય કૌશલ્ય વિકાસ નિગમ (Skill India) | https://www.nsdcindia.org/ |
સમૃદ્ધ ભારતનો માર્ગ
પ્રધાનમંત્રી વિકસિત ભારત રોજગાર યોજના એ ફક્ત એક નીતિગત દસ્તાવેજ નથી, પણ દેશના ભવિષ્ય – તેના યુવા વર્ગ – પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતા છે. રોજગાર સર્જનને પ્રોત્સાહન આપીને, આ યોજના ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ની ભાવનાને મજબૂત કરે છે અને એક સમૃદ્ધ, સમરસ અને વિકસિત ભારતના નિર્માણમાં મદદરૂપ થાય છે.
યોગ્ય અમલીકરણ અને જાગૃતિ દ્વારા જ, આ યોજના દેશના દરેક યોગ્ય યુવાનને તેની ક્ષમતા પ્રમાણે રોજગારી પૂરી પાડવામાં અને દેશના આર્થિક વલણને નવી ઊંચાઈએ લઈ જવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે. યુવાઓએ પોતાની નોંધણી કરાવવી, કુશળતા વિકસાવવી અને આવા રાષ્ટ્રનિર્માણના પ્રયાસોમાં સક્રિય ભાગ લેવો જોઈએ.